HPS-skrypt, Prawo, Historia Prawa Sądowego
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
HISTORIA PRAWA SĄDOWEGO:
- dwie podstawowe grupy- prawa Bliskiego Wschodu i prawa państw śródziemnomorskich,
-
prawa Bliskiego Wschodu:
* w Azji, położone najbliżej Morza Śródziemnego i Czarnego, sięgające po płw. Arabski,
wyżynę irańską oraz Egipt,
* prawa trwale zachowane- wypalane tabliczki, kamień itp),
* zawierają się w tej grupie prawa despotii wschodnich- Egiptu i Mezopotamii:
> gł. Gospodarka rolna,
> despotyczny władca uważany za bóstwo,
> prawo przepojone elementami sakralnymi,
> prawo pochodzi od bóstwa lub jest od niego przekazane władcy dla ludu,
> teokratyczny charakter państwa,
> ścisłe podporządkowanie jednostki państwu.
* także inne państwa o charakterze odmiennym, niż despotie- Izrael- prawo hebrajskie:
> system ten jednak też był oparty na religii monoteistycznej, przyjęto normy zawarte
w Starym Testamencie,
* brak zwartego systemu prawa,
* brak teoretycznych konstrukcji- kazuistyka,
* w porównaniu do innych obszarów- prawo stało na Wschodzie na wysokim poziomie.
-
prawa państw śródziemnomorskich:
* tworzone przez pierwotnie małe organizmy państwowe (polis, civitas),
* szybkie przejście od gospodarki agrarnej do handlu,
* silniejsza ochrona praw jednostki,
* prawo sądowe chroni jednostkę przed wszechwładzą państwa,
* prawo greckie- nie stworzyło zwartego systemu prawa,
* prawo rzymskie- stworzyło spójny, zwarty system prawa, który wywierał i wywiera
wpływ na prawo całego cywilizowanego świata,
* prawo oparte na pracy niewolników- wiele miejsca poświęcały regulacji ich położenia=
pozbawiony jakichkolwiek praw, jak rzecz,
* nie przestrzegano zasady równości w odniesieniu do wolnych- ta kategoria osób była
bardzo zróżnicowana- najbardziej charakterystyczna cecha praw antycznych.
-
Egipt
- brak obszerniejszych pomników prawa, jedynie fragmenty zbiorów prawa z czasów późnego
państwa egipskiego- ustawy karnej faraona Horemheba + z VIII w.p.n.e kodeks Bocchorisa,
> w Egipcie- silny rozwój prawa w okresie greckim- za panowania Ptolemeuszów, oraz w okresie
rzymskim- po włączeniu do imperium rzymskiego,
> rozwinął się tam system prawa hellenistycznego, a później- rzymsko-hellenistycznego.
- Mezopotamia:
> najstarsze ustawodawstwa: kodeks króla Urukaginy, kodeks monarchy Ur-Nammu, kodeks
Lipit-Isztara, kodeks z Eszunny,
> II w.p.n.e- opanowanie przez Amurytów, ich władca- Hammurabi- wydaje kodeks.
Kodeks Hammurabiego:
-
odnaleziony w 1901r. W Suzie,
-
tekst znany w całości, napisany pismem klinowym,
-
prolog, właściwe postanowienia, epilog,
-
prolog- Hammurabi jako osoba powołana przez bogów,
-
epilog- wezwanie bóstw do błogosławienia tych, którzy przestrzegają prawa, i potępiania tych, którzy go nie
przestrzegają,
1
PRAWO ANTYCZNE
1.OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA:
2.PRAWA EGIPTU I MEZOPOTAMII:
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
-
dążność do systematyzacji,
-
dominuje ujęcie kazuistyczne, choć występują także abstrakcyjne, co świadczy o dość wysokiej babilońskiej
kulturze prawniczej,
-
trzy grupy przepisów: dot. Niewolników, stosunków rodzinnych, prawo karne,
-
prawo dot. Niewolników- typowe; podstawa produkcji- praca niewolników; przy sprzedaży niewolnika-
odpowiedzialność za wady fizyczne; regulacja kwestii zbiegostwa,
-
przepisy o rodzinie- stanowisko żony gorsze od męża, choć w określonych sytuacjach miała ona prawo odejść od
męża,
-
prawo karne- kara talionu (identyczna ze skutkiem popełnionego przestępstwa; miała zastosowanie tylko wtedy,
gdy strony były sobie równe) i kara odzwierciedlająca (odzwierciedlenie rodzaju przestępstwa- zróżnicowana kara
ze względu na klasową przynależność stron).
Prawo starożytnego Izraela:
-
zawarte głównie w pierwszej części Starego Testamentu- Pięcioksięgu; w religii mojżeszowej- Tora, Prawo
Mojżesza,
-
autorstwo przypisywane Mojżeszowi,
-
prawo wg. Tradycji objawione przez Boga,
-
skład- księga Rodzaju (Genesis), Wyjścia (Exodus), Kapłańska (Leviticus), Liczb (Numeri), Powtórzonego Prawa
(Deuteronomium),
-
z czasem rozwinęła się druga warstwa prawa hebrajskiego- Talmud- dyskusje uczonych rabinów w formie
komentarzy i uzupełnień do ST,
-
typowy charakter prawa objawionego przez Boga i związanego z nakazami religijnymi (Dekalog),
-
zawiera także przepisy prawa sądowego, rodzinnego (małżeństwo, małżeństwo niewolnika, rozwodu itp.),
-
rodzina w społeczeństwie żydowskim- charakter patriarchalny, cechy małżeństwa archaicznego,
-
prawo karne- zasada zemsty rodowej; talion; przepisy chroniące niewolników,
-
przepisy chroniące słabych i zwierzęta,
-
odstąpienie od odpowiedzialności zbiorowej.
3. PRAWO GRECKIE:
-
niewiele bezpośrednich źródeł poznania,
-
zachowane kilka dokumentów dot. Umów kupna-sprzedaży, pożyczki, zastawu,
-
przekazy pośrednie- Iliada, Odyseja, dzieła Herodota, Plutarcha, filozofów- Arystotelesa i Platona, tragedie,
komedie (Sofokles, Arystofanes), mowy sądowe retorów,
-
reformy Drakona, Solona, Likurga,
-
prawodawcy Wielkiej Grecji (kolonie w pd Italii)- Zaleukos, Charondas,
-
ogromny wkład do teorii prawa publicznego,
-
brak prób systematyki i syntezy, precyzji terminologicznej,
-
ujęcia kazuistyczne, duża rola retoryki,
-
silnie rozwinięte prawo zobowiązań z umów,
-
nowy etap- po podbojach Aleksandra Wielkiego- powstanie tzw. Monarchii hellenistycznych- na ich terytoriach
zaczyna kształtować sie prawo wyrosłe z symbiozy prawa greckiego i praw orientalnych,
-
duży wpływ prawa grecko-egipskiego i grecko-syryjskiego,
-
podbój państw hellenistycznych przez Rzym- prawo rzymsko-hellenistyczne,
-
prawa hellenistyczne i rzymsko-hellenistyczne zachowały się w bogatych źródłach w tekstach pisanych na
papirusie w Egipcie i Syrii.
2
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
PRAWO FEUDALNE
1.Treść, główne nurty:
Pojęcie i treść:
-
prawo ukształtowane i znajdujące zastosowanie w okresie dominacji stosunków feudalnych,
-
także prawo ukształtowane w starożytności a przydatne i stosowane w feudalizmie,
-
nierówne- dominacja feudałów (przywileje, odmienne stanowisko poszczególnych klas, brak warunków do
rozwinięcia prawa powszechnego),
-
brak powszechności- partykularyzm- prawo feudalne przyrównane do mozaiki praw narodowych,
partykularnych, stanowionych, specjalnych itp. Ale prawa nie były sobie obce,
-
nierówne traktowanie jednostki wynikało z podziału społeczeństwa na grupy wolnych i niewolników- w
feudalizmie niewolnictwo zanika,
-
o „wolności” lub „niewoli” decydowały rozbudowane stosunki zależności między samymi wolnymi,
-
zróżnicowanie stanowe kształtowało nierówność prawa (głownie w prawie rzeczowym, karnym i procesowym),
Elementy chronologiczne:
-
obejmuje okres ok. 1400 lat (początek- upadek cesarstwa zachodniorzymskiego, koniec- koniec feudalizmu w
Austrii i Rosji- ok. 1850 r.),
Główne nurty:
-
dwa główne nurty rozwojowe- rzymski i rodzimy,
-
nurt rodzimy: pierwszy i najstarszy; prawa feudalne początkowo kształtowały się na podstawie własnych tradycji
narodowych,
-
nurt prawa rzymskiego: od XII w coraz bardziej oddziaływało na prawa rodzime; ścieranie się tych dwóch nurtów
było najbardziej charakterystyczną cechą rozwoju prawa feudalnego,
-
nurt prawa kanonicznego: związany silnie z prawem rzymskim,
-
nurt prawa racjonalnego i skodyfikowanego,
-
nurt prawa angielskiego.
2.Cechy charakterystyczne prawa feudalnego:
-
przeważnie prawo zwyczajowe, niepisane, z tradycją ustną,
-
stałość i ociężałość tych praw rodziła nieporozumienia, wybierano wtedy najstarszych z grona, aby rozstrzygnęli
spór- także sposób przekazywania prawa na młodsze pokolenia,
-
pojawienie się spisów prawa zwyczajowego- utrwalenie, nadanie mu większej pewności,
-
rola zwyczaju zmniejszała się w miarę, jak rósł aparat władzy państwa, a gospodarka sie rozwijała,
-
zmierzch prawa zwyczajowego- szkoła prawa natury, Oświecenie, absolutyzm (XVII-XVIII)- ożywienie tendencji
ustawodawczych i kodyfikacyjnych.
Zasada osobowości prawa:
-
jednostka podlega prawu swej narodowości,
-
przeciwieństwo- zasada terytorialności,
-
w feudalizmie- początkowa dominacja zasady osobowości, choć była ona uciążliwa,
-
od XI wieku zasada osobowości ustępuje zasadzie terytorialności.
Partykularyzm:
-
rozbicie w sensie geograficznym, na szereg lokalnych praw zwyczajowych,
-
brak jednolitego prawa w obrębie jednego państwa (wyjątek- Anglia),
-
partykularyzmowi sprzyjało prawo zwyczajowe, polityczne i gospodarcze rozbicie państwa, brak kodyfikacji
urzędowych,
-
partykularyzm mimo prób zwalczania utrzymywał się do końca feudalizmu.
Prawa stanowe i szczególne:
-
kształtowanie się prawa stanowego- każdy stan=inne, odrębne prawo,
-
bardzo wyraźnie w Niemczech (szlachta- Landrecht, mieszczanie- Stadtrecht, chłopi- Hofrecht, duchowni- prawo
kanoniczne),
-
podziały stanowe pokrywały się nieraz z partykularyzmem geograficznym,
3
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
-
istniał partykularyzm stanowy i geograficzny,
-
prawa szczególne: prawo lenne (normowało stosunki lenne między seniorem a wasalem), prawo służebne
(normowało stanowisko i obowiązki służków dworskich, którzy ze stanów niższych weszli do rycerstwa
niemieckiego), prawo górnicze, prawo morskie, prawo handlowe i wekslowe.
PRAWO FEUDALNE ZACHODNIEJ EUROPY
A. HISTORYCZNY ROZWÓJ ZACHODNIOEUROPEJSKIEGO PRAWA FEUDALNEGO I JEGO ŹRÓDEŁ.
a) rodzime prawo zwyczajowe i stanowione:
§ PRAWA BARBARZYŃSKIE:
1.Spisy praw zwyczajowych:
- w państwach barbarzyńskich pierwotna dominacja prawa zwyczajowego,
- zetknięcie się Germanów z kulturą prawa rzymskiego oraz z pismem- spisy praw barbarzyńskich,
- impuls do spisania praw- zasada osobowości prawa,
- leges barbarorum- spisy własnego prawa zwyczajowego poszczególnych szczepów germańskich,
dokonywane z inicjatywy jakiegoś władcy, często przy dużym udziale ludu; spisane w łacinie; przepisy
kazuistyczne i niekompletne; przewaga kwestii procesowych i karnych:
>>> Lex Visigothorum:
spis prawa Wizygotów (Lex Eurici), najstarszy w ogóle spis prawa germańskiego; pod
wyraźnym oddziaływaniem prawa rzymskiego.
>>> Lex Salica Francorum (Pactus Legis Salicae):
prawo Franków salickich, spis prawa szczepu panującego- najważniejszy; pierwsza
redakcja- praca prywatna, początek wieku VI; wywarło wpływ na spis praw
Alamanów i Bawarów; obejmowała- prawo zwyczajowe obowiązujące, wolne od
wpływów rzymskich; pierwotny tekst- 65 artykułów, głównie prawo karne i
procesowe; uzupełniana później licznymi dodatkami.
>>> Lex Longobardorum:
edykt króla Rotara, oficjalny zbiór prawa longobardzkiego ogłoszony w 643r; wysoki
poziom; najdoskonalszy ze spisów prawa gemańskiego; zasada terytorialności;
uwzględnienie prawa rzymskiego, ale w zastosowaniu do prawa germańskiego; dużo o
prawie karnym; uzupełniany i modyfikowany; prawo na nim oparte bujnie się
rozwijało i przetrwało w pn. Italii do końca średniowiecza.
2.Próby ustawodawcze:
-
zwyczajowe prawa szczepowe- nie jedyne stosowane w państwach wczesnogermańskich- równoległy
rozwój prawa stanowionego,
- największe znaczenie- ustawy królów frankońskich- kapitularze podzielone ze wzgl. Na moc, jaką miały:
•••
Capitularia legibus addenda
– dodane do praw szczepowych- zmieniały lub uzupełniały
postanowienia zawarte w leges,
•••
Capitularia per se scribenda
- odnosiły się do całego państwa, nie liczyły się z prawami
szczepowymi- forma unifikacji.
PRAWO ZWYCZAJOWE PÓŹNEGO ŚREDNIOWIECZA
1. Niepisane prawo zwyczajowe:
-
prymat prawa zwyczajowego nawet po rozpadzie monarchii frankońskiej na królestwa Niemiec i Francji,
-
po X wieku- leges barbarorum idą w zapomnienie,
-
skutek upadku oświaty, znajomości łaciny, braku zainteresowania,
-
XI-XIIw. - Francja, Niemcy- okres dominacji prawa zwyczajowego przekazywanego w tradycji ustnej.
2. Partykularyzm prawa francuskiego i niemieckiego:
-
proces rozdrobnienia państwa= proces rozdrobnienia prawa,
-
FRANCJA:
> ok. 700 praw zwyczajowych,
> każde o różnym zasięgu terytorialnym (czasem rozległe, czasem tylko ściśle lokalne),
4
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
> część północna kraju- „kraje prawa zwyczajowego”,
> część południowa kraju- „kraje prawa pisanego”,
> prawo rzymskie wciąż żywe,
> znajomość prawa rzymskiego głownie z Breviarum Alarici- traktowane jako zwyczaj powszechny,
> od XI wieku- zerwanie z zasadą osobowości prawa.
-
NIEMCY:
> partykularne prawa zwyczajowe na większych terenach,
> szczególna rola- 3 systemy praw:
1) prawo saskie (północ),
2) prawo frankońskie i szwabskie ( południe i zachód).
> nadmiernej partykularyzacji nie sprzyjały silne systemy praw miejskich (Kolonia, Lubeka,
Magdeburg) i tworzenie się rodzin miast o tym samym prawie,
> od XIII wieku- zasada terytorialności prawa.
3. Spisy prawa partykularnego:
- próby spisów- od XIII wieku,
- proces spisywania- odebrał prawu zwyczajowemu cechę niepewności i zapobiegał rozdrobnieniu prawa,
- prawo spisane- rola unifikacyjna,
- początkowo spisy prywatne i nieoficjalne.
-
FRANCJA- spisy prawa zwyczajowego:
1)
Wielka Księga Prawa Zwyczajowego Normandii
– oficjalny spis prawa normandzkiego, obowiązujący
do dziś,
2)
Zwyczaje Beauvaisis / hrabstwa Clermont
- zawierał rodzime cechy prawa francuskiego.
-
NIEMCY:
1)
Zwierciadło Saskie / Sachsenspiegel / Specculum Saxonum
- spis prawa zwyczajowego
wschodniosaskiego; autor-
Eike von Repkow
; dzieło zachowuje rodzimość prawa saskiego; napisane
początkowo po łacinie, przetłumaczone na dolnoniemiecki; w dwóch częściach:
a)
Landrecht
, b)
Lenrecht;
szczególna rola w rozwoju prawa niemieckiego, tłumaczone na kilka języków;
znaczna rola na Litwie, Ukrainie, Czechach i w Polsce,
2)
Zwierciadło Szwabskie
( Augsburg, 1257),
3)
Zwierciadło Frankońskie
(ok 1328).
4. Prawo miejskie:
-
obok prawa ziemskiego,
-
przeważnie zwyczajowe, uzupełniane przez stanowione- tzw. Wilkierze- akty ustawodawcze wydawane przez
rady miejskie,
-
w Niemczech- charakterystyczne było powstawanie „rodzin” prawa (miasta macierzyste i miasta-córki)- główna
rola Lubeki, Kolonii, Magdeburga,
-
prace prywatne obejmujące zwyczajowe prawo miejskie- Weichbild saski (XIVw)- obejmujący w jedną całość
źródła miejskiego prawa magdeburskiego; stosowany w Polsce i Czechach,
-
Włochy- prawo statutowe, którego podstawą były spisy praw zwyczajowych uzupełniane uchwałami miasta-
każde miasto posiadało swój statut, statuty powstawały od XII wieku,
-
początkowo przeważało w statutach prawo germańskie, później- rzymskie,
-
kolizje między prawami statutowymi- utrudnienie stosunków prawnych między ludnością- wykształciły się tzw.
Normy kolizyjne- zasady prawa międzynarodowego opracowane przez szkolę komantatorów (Bartolus de
Saxoferrato),
-
prawo statutowe- duża rola w rozwoju prawa morskiego, handlowego, karnego ( włoscy uczeni komentatorowie
i glosatorowie jako pierwsi zajęli się naukowo prawem karnym.
5. Prawo lenne:
-
kształtowane głównie drogą zwyczajową, czasem uzupełniane ustawami,
-
źrodła- z różnych Zwierciadeł niemieckich, jednak najważniejszy spis- „Zwyczaje Lenne”- praca prywatna,
XI/XIIw. Włochy,
-
XIIIwiek- najlepsza redakcja- Vulgata- dołączona do Corpus Iuris Civilis i w całości recypowana w Niemczech.
6. Prawo zwyczajowe a ustawa:
-
od końca średniowiecza coraz większa waga prawa stanowionego,
-
Anglia- od XIII wieku- ustawy królewskie źródłem rozwijającego się common law, największa wartość ustaw
Henryka II i Edwarda I,
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
zanotowane.pl doc.pisz.pl pdf.pisz.pl chiara76.opx.pl
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
HISTORIA PRAWA SĄDOWEGO:
- dwie podstawowe grupy- prawa Bliskiego Wschodu i prawa państw śródziemnomorskich,
-
prawa Bliskiego Wschodu:
* w Azji, położone najbliżej Morza Śródziemnego i Czarnego, sięgające po płw. Arabski,
wyżynę irańską oraz Egipt,
* prawa trwale zachowane- wypalane tabliczki, kamień itp),
* zawierają się w tej grupie prawa despotii wschodnich- Egiptu i Mezopotamii:
> gł. Gospodarka rolna,
> despotyczny władca uważany za bóstwo,
> prawo przepojone elementami sakralnymi,
> prawo pochodzi od bóstwa lub jest od niego przekazane władcy dla ludu,
> teokratyczny charakter państwa,
> ścisłe podporządkowanie jednostki państwu.
* także inne państwa o charakterze odmiennym, niż despotie- Izrael- prawo hebrajskie:
> system ten jednak też był oparty na religii monoteistycznej, przyjęto normy zawarte
w Starym Testamencie,
* brak zwartego systemu prawa,
* brak teoretycznych konstrukcji- kazuistyka,
* w porównaniu do innych obszarów- prawo stało na Wschodzie na wysokim poziomie.
-
prawa państw śródziemnomorskich:
* tworzone przez pierwotnie małe organizmy państwowe (polis, civitas),
* szybkie przejście od gospodarki agrarnej do handlu,
* silniejsza ochrona praw jednostki,
* prawo sądowe chroni jednostkę przed wszechwładzą państwa,
* prawo greckie- nie stworzyło zwartego systemu prawa,
* prawo rzymskie- stworzyło spójny, zwarty system prawa, który wywierał i wywiera
wpływ na prawo całego cywilizowanego świata,
* prawo oparte na pracy niewolników- wiele miejsca poświęcały regulacji ich położenia=
pozbawiony jakichkolwiek praw, jak rzecz,
* nie przestrzegano zasady równości w odniesieniu do wolnych- ta kategoria osób była
bardzo zróżnicowana- najbardziej charakterystyczna cecha praw antycznych.
-
Egipt
- brak obszerniejszych pomników prawa, jedynie fragmenty zbiorów prawa z czasów późnego
państwa egipskiego- ustawy karnej faraona Horemheba + z VIII w.p.n.e kodeks Bocchorisa,
> w Egipcie- silny rozwój prawa w okresie greckim- za panowania Ptolemeuszów, oraz w okresie
rzymskim- po włączeniu do imperium rzymskiego,
> rozwinął się tam system prawa hellenistycznego, a później- rzymsko-hellenistycznego.
- Mezopotamia:
> najstarsze ustawodawstwa: kodeks króla Urukaginy, kodeks monarchy Ur-Nammu, kodeks
Lipit-Isztara, kodeks z Eszunny,
> II w.p.n.e- opanowanie przez Amurytów, ich władca- Hammurabi- wydaje kodeks.
Kodeks Hammurabiego:
-
odnaleziony w 1901r. W Suzie,
-
tekst znany w całości, napisany pismem klinowym,
-
prolog, właściwe postanowienia, epilog,
-
prolog- Hammurabi jako osoba powołana przez bogów,
-
epilog- wezwanie bóstw do błogosławienia tych, którzy przestrzegają prawa, i potępiania tych, którzy go nie
przestrzegają,
1
PRAWO ANTYCZNE
1.OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA:
2.PRAWA EGIPTU I MEZOPOTAMII:
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
-
dążność do systematyzacji,
-
dominuje ujęcie kazuistyczne, choć występują także abstrakcyjne, co świadczy o dość wysokiej babilońskiej
kulturze prawniczej,
-
trzy grupy przepisów: dot. Niewolników, stosunków rodzinnych, prawo karne,
-
prawo dot. Niewolników- typowe; podstawa produkcji- praca niewolników; przy sprzedaży niewolnika-
odpowiedzialność za wady fizyczne; regulacja kwestii zbiegostwa,
-
przepisy o rodzinie- stanowisko żony gorsze od męża, choć w określonych sytuacjach miała ona prawo odejść od
męża,
-
prawo karne- kara talionu (identyczna ze skutkiem popełnionego przestępstwa; miała zastosowanie tylko wtedy,
gdy strony były sobie równe) i kara odzwierciedlająca (odzwierciedlenie rodzaju przestępstwa- zróżnicowana kara
ze względu na klasową przynależność stron).
Prawo starożytnego Izraela:
-
zawarte głównie w pierwszej części Starego Testamentu- Pięcioksięgu; w religii mojżeszowej- Tora, Prawo
Mojżesza,
-
autorstwo przypisywane Mojżeszowi,
-
prawo wg. Tradycji objawione przez Boga,
-
skład- księga Rodzaju (Genesis), Wyjścia (Exodus), Kapłańska (Leviticus), Liczb (Numeri), Powtórzonego Prawa
(Deuteronomium),
-
z czasem rozwinęła się druga warstwa prawa hebrajskiego- Talmud- dyskusje uczonych rabinów w formie
komentarzy i uzupełnień do ST,
-
typowy charakter prawa objawionego przez Boga i związanego z nakazami religijnymi (Dekalog),
-
zawiera także przepisy prawa sądowego, rodzinnego (małżeństwo, małżeństwo niewolnika, rozwodu itp.),
-
rodzina w społeczeństwie żydowskim- charakter patriarchalny, cechy małżeństwa archaicznego,
-
prawo karne- zasada zemsty rodowej; talion; przepisy chroniące niewolników,
-
przepisy chroniące słabych i zwierzęta,
-
odstąpienie od odpowiedzialności zbiorowej.
3. PRAWO GRECKIE:
-
niewiele bezpośrednich źródeł poznania,
-
zachowane kilka dokumentów dot. Umów kupna-sprzedaży, pożyczki, zastawu,
-
przekazy pośrednie- Iliada, Odyseja, dzieła Herodota, Plutarcha, filozofów- Arystotelesa i Platona, tragedie,
komedie (Sofokles, Arystofanes), mowy sądowe retorów,
-
reformy Drakona, Solona, Likurga,
-
prawodawcy Wielkiej Grecji (kolonie w pd Italii)- Zaleukos, Charondas,
-
ogromny wkład do teorii prawa publicznego,
-
brak prób systematyki i syntezy, precyzji terminologicznej,
-
ujęcia kazuistyczne, duża rola retoryki,
-
silnie rozwinięte prawo zobowiązań z umów,
-
nowy etap- po podbojach Aleksandra Wielkiego- powstanie tzw. Monarchii hellenistycznych- na ich terytoriach
zaczyna kształtować sie prawo wyrosłe z symbiozy prawa greckiego i praw orientalnych,
-
duży wpływ prawa grecko-egipskiego i grecko-syryjskiego,
-
podbój państw hellenistycznych przez Rzym- prawo rzymsko-hellenistyczne,
-
prawa hellenistyczne i rzymsko-hellenistyczne zachowały się w bogatych źródłach w tekstach pisanych na
papirusie w Egipcie i Syrii.
2
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
PRAWO FEUDALNE
1.Treść, główne nurty:
Pojęcie i treść:
-
prawo ukształtowane i znajdujące zastosowanie w okresie dominacji stosunków feudalnych,
-
także prawo ukształtowane w starożytności a przydatne i stosowane w feudalizmie,
-
nierówne- dominacja feudałów (przywileje, odmienne stanowisko poszczególnych klas, brak warunków do
rozwinięcia prawa powszechnego),
-
brak powszechności- partykularyzm- prawo feudalne przyrównane do mozaiki praw narodowych,
partykularnych, stanowionych, specjalnych itp. Ale prawa nie były sobie obce,
-
nierówne traktowanie jednostki wynikało z podziału społeczeństwa na grupy wolnych i niewolników- w
feudalizmie niewolnictwo zanika,
-
o „wolności” lub „niewoli” decydowały rozbudowane stosunki zależności między samymi wolnymi,
-
zróżnicowanie stanowe kształtowało nierówność prawa (głownie w prawie rzeczowym, karnym i procesowym),
Elementy chronologiczne:
-
obejmuje okres ok. 1400 lat (początek- upadek cesarstwa zachodniorzymskiego, koniec- koniec feudalizmu w
Austrii i Rosji- ok. 1850 r.),
Główne nurty:
-
dwa główne nurty rozwojowe- rzymski i rodzimy,
-
nurt rodzimy: pierwszy i najstarszy; prawa feudalne początkowo kształtowały się na podstawie własnych tradycji
narodowych,
-
nurt prawa rzymskiego: od XII w coraz bardziej oddziaływało na prawa rodzime; ścieranie się tych dwóch nurtów
było najbardziej charakterystyczną cechą rozwoju prawa feudalnego,
-
nurt prawa kanonicznego: związany silnie z prawem rzymskim,
-
nurt prawa racjonalnego i skodyfikowanego,
-
nurt prawa angielskiego.
2.Cechy charakterystyczne prawa feudalnego:
-
przeważnie prawo zwyczajowe, niepisane, z tradycją ustną,
-
stałość i ociężałość tych praw rodziła nieporozumienia, wybierano wtedy najstarszych z grona, aby rozstrzygnęli
spór- także sposób przekazywania prawa na młodsze pokolenia,
-
pojawienie się spisów prawa zwyczajowego- utrwalenie, nadanie mu większej pewności,
-
rola zwyczaju zmniejszała się w miarę, jak rósł aparat władzy państwa, a gospodarka sie rozwijała,
-
zmierzch prawa zwyczajowego- szkoła prawa natury, Oświecenie, absolutyzm (XVII-XVIII)- ożywienie tendencji
ustawodawczych i kodyfikacyjnych.
Zasada osobowości prawa:
-
jednostka podlega prawu swej narodowości,
-
przeciwieństwo- zasada terytorialności,
-
w feudalizmie- początkowa dominacja zasady osobowości, choć była ona uciążliwa,
-
od XI wieku zasada osobowości ustępuje zasadzie terytorialności.
Partykularyzm:
-
rozbicie w sensie geograficznym, na szereg lokalnych praw zwyczajowych,
-
brak jednolitego prawa w obrębie jednego państwa (wyjątek- Anglia),
-
partykularyzmowi sprzyjało prawo zwyczajowe, polityczne i gospodarcze rozbicie państwa, brak kodyfikacji
urzędowych,
-
partykularyzm mimo prób zwalczania utrzymywał się do końca feudalizmu.
Prawa stanowe i szczególne:
-
kształtowanie się prawa stanowego- każdy stan=inne, odrębne prawo,
-
bardzo wyraźnie w Niemczech (szlachta- Landrecht, mieszczanie- Stadtrecht, chłopi- Hofrecht, duchowni- prawo
kanoniczne),
-
podziały stanowe pokrywały się nieraz z partykularyzmem geograficznym,
3
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
-
istniał partykularyzm stanowy i geograficzny,
-
prawa szczególne: prawo lenne (normowało stosunki lenne między seniorem a wasalem), prawo służebne
(normowało stanowisko i obowiązki służków dworskich, którzy ze stanów niższych weszli do rycerstwa
niemieckiego), prawo górnicze, prawo morskie, prawo handlowe i wekslowe.
PRAWO FEUDALNE ZACHODNIEJ EUROPY
A. HISTORYCZNY ROZWÓJ ZACHODNIOEUROPEJSKIEGO PRAWA FEUDALNEGO I JEGO ŹRÓDEŁ.
a) rodzime prawo zwyczajowe i stanowione:
§ PRAWA BARBARZYŃSKIE:
1.Spisy praw zwyczajowych:
- w państwach barbarzyńskich pierwotna dominacja prawa zwyczajowego,
- zetknięcie się Germanów z kulturą prawa rzymskiego oraz z pismem- spisy praw barbarzyńskich,
- impuls do spisania praw- zasada osobowości prawa,
- leges barbarorum- spisy własnego prawa zwyczajowego poszczególnych szczepów germańskich,
dokonywane z inicjatywy jakiegoś władcy, często przy dużym udziale ludu; spisane w łacinie; przepisy
kazuistyczne i niekompletne; przewaga kwestii procesowych i karnych:
>>> Lex Visigothorum:
spis prawa Wizygotów (Lex Eurici), najstarszy w ogóle spis prawa germańskiego; pod
wyraźnym oddziaływaniem prawa rzymskiego.
>>> Lex Salica Francorum (Pactus Legis Salicae):
prawo Franków salickich, spis prawa szczepu panującego- najważniejszy; pierwsza
redakcja- praca prywatna, początek wieku VI; wywarło wpływ na spis praw
Alamanów i Bawarów; obejmowała- prawo zwyczajowe obowiązujące, wolne od
wpływów rzymskich; pierwotny tekst- 65 artykułów, głównie prawo karne i
procesowe; uzupełniana później licznymi dodatkami.
>>> Lex Longobardorum:
edykt króla Rotara, oficjalny zbiór prawa longobardzkiego ogłoszony w 643r; wysoki
poziom; najdoskonalszy ze spisów prawa gemańskiego; zasada terytorialności;
uwzględnienie prawa rzymskiego, ale w zastosowaniu do prawa germańskiego; dużo o
prawie karnym; uzupełniany i modyfikowany; prawo na nim oparte bujnie się
rozwijało i przetrwało w pn. Italii do końca średniowiecza.
2.Próby ustawodawcze:
-
zwyczajowe prawa szczepowe- nie jedyne stosowane w państwach wczesnogermańskich- równoległy
rozwój prawa stanowionego,
- największe znaczenie- ustawy królów frankońskich- kapitularze podzielone ze wzgl. Na moc, jaką miały:
•••
Capitularia legibus addenda
– dodane do praw szczepowych- zmieniały lub uzupełniały
postanowienia zawarte w leges,
•••
Capitularia per se scribenda
- odnosiły się do całego państwa, nie liczyły się z prawami
szczepowymi- forma unifikacji.
PRAWO ZWYCZAJOWE PÓŹNEGO ŚREDNIOWIECZA
1. Niepisane prawo zwyczajowe:
-
prymat prawa zwyczajowego nawet po rozpadzie monarchii frankońskiej na królestwa Niemiec i Francji,
-
po X wieku- leges barbarorum idą w zapomnienie,
-
skutek upadku oświaty, znajomości łaciny, braku zainteresowania,
-
XI-XIIw. - Francja, Niemcy- okres dominacji prawa zwyczajowego przekazywanego w tradycji ustnej.
2. Partykularyzm prawa francuskiego i niemieckiego:
-
proces rozdrobnienia państwa= proces rozdrobnienia prawa,
-
FRANCJA:
> ok. 700 praw zwyczajowych,
> każde o różnym zasięgu terytorialnym (czasem rozległe, czasem tylko ściśle lokalne),
4
Materiał pochodzi z Forum Prawa na UAM:
www.prawo.livenet.pl
> część północna kraju- „kraje prawa zwyczajowego”,
> część południowa kraju- „kraje prawa pisanego”,
> prawo rzymskie wciąż żywe,
> znajomość prawa rzymskiego głownie z Breviarum Alarici- traktowane jako zwyczaj powszechny,
> od XI wieku- zerwanie z zasadą osobowości prawa.
-
NIEMCY:
> partykularne prawa zwyczajowe na większych terenach,
> szczególna rola- 3 systemy praw:
1) prawo saskie (północ),
2) prawo frankońskie i szwabskie ( południe i zachód).
> nadmiernej partykularyzacji nie sprzyjały silne systemy praw miejskich (Kolonia, Lubeka,
Magdeburg) i tworzenie się rodzin miast o tym samym prawie,
> od XIII wieku- zasada terytorialności prawa.
3. Spisy prawa partykularnego:
- próby spisów- od XIII wieku,
- proces spisywania- odebrał prawu zwyczajowemu cechę niepewności i zapobiegał rozdrobnieniu prawa,
- prawo spisane- rola unifikacyjna,
- początkowo spisy prywatne i nieoficjalne.
-
FRANCJA- spisy prawa zwyczajowego:
1)
Wielka Księga Prawa Zwyczajowego Normandii
– oficjalny spis prawa normandzkiego, obowiązujący
do dziś,
2)
Zwyczaje Beauvaisis / hrabstwa Clermont
- zawierał rodzime cechy prawa francuskiego.
-
NIEMCY:
1)
Zwierciadło Saskie / Sachsenspiegel / Specculum Saxonum
- spis prawa zwyczajowego
wschodniosaskiego; autor-
Eike von Repkow
; dzieło zachowuje rodzimość prawa saskiego; napisane
początkowo po łacinie, przetłumaczone na dolnoniemiecki; w dwóch częściach:
a)
Landrecht
, b)
Lenrecht;
szczególna rola w rozwoju prawa niemieckiego, tłumaczone na kilka języków;
znaczna rola na Litwie, Ukrainie, Czechach i w Polsce,
2)
Zwierciadło Szwabskie
( Augsburg, 1257),
3)
Zwierciadło Frankońskie
(ok 1328).
4. Prawo miejskie:
-
obok prawa ziemskiego,
-
przeważnie zwyczajowe, uzupełniane przez stanowione- tzw. Wilkierze- akty ustawodawcze wydawane przez
rady miejskie,
-
w Niemczech- charakterystyczne było powstawanie „rodzin” prawa (miasta macierzyste i miasta-córki)- główna
rola Lubeki, Kolonii, Magdeburga,
-
prace prywatne obejmujące zwyczajowe prawo miejskie- Weichbild saski (XIVw)- obejmujący w jedną całość
źródła miejskiego prawa magdeburskiego; stosowany w Polsce i Czechach,
-
Włochy- prawo statutowe, którego podstawą były spisy praw zwyczajowych uzupełniane uchwałami miasta-
każde miasto posiadało swój statut, statuty powstawały od XII wieku,
-
początkowo przeważało w statutach prawo germańskie, później- rzymskie,
-
kolizje między prawami statutowymi- utrudnienie stosunków prawnych między ludnością- wykształciły się tzw.
Normy kolizyjne- zasady prawa międzynarodowego opracowane przez szkolę komantatorów (Bartolus de
Saxoferrato),
-
prawo statutowe- duża rola w rozwoju prawa morskiego, handlowego, karnego ( włoscy uczeni komentatorowie
i glosatorowie jako pierwsi zajęli się naukowo prawem karnym.
5. Prawo lenne:
-
kształtowane głównie drogą zwyczajową, czasem uzupełniane ustawami,
-
źrodła- z różnych Zwierciadeł niemieckich, jednak najważniejszy spis- „Zwyczaje Lenne”- praca prywatna,
XI/XIIw. Włochy,
-
XIIIwiek- najlepsza redakcja- Vulgata- dołączona do Corpus Iuris Civilis i w całości recypowana w Niemczech.
6. Prawo zwyczajowe a ustawa:
-
od końca średniowiecza coraz większa waga prawa stanowionego,
-
Anglia- od XIII wieku- ustawy królewskie źródłem rozwijającego się common law, największa wartość ustaw
Henryka II i Edwarda I,
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]